wsiepolskie.pl

Encyklopedia Wsi i Regionów województwo małopolskie / powiat nowosądecki / gmina Chełmiec

Paszyn

www.paszyn.33-326.wsiepolskie.pl

Moderator: Iwona Gargas

Redakcja: Iwona Gargas, Maria Mika

Zostań moderatorem tematycznym

Rzemiosło i rękodzieło

Paszyn sztuką słynący .
Sławę Paszynowi przyniosły ludowe świątki. Pierwszym artystą i rzeźbiarzem, który zabłysnął talentem, był głuchoniemy dzwonnik Wojciech Oleksy , człowiek schorowany, zajmujący się przeważnie wypasaniem krów .Do księdza proboszcza Edwarda Nitki przyniósł pewnego razu wyrzeźbioną przez siebie scyzorykiem monstrancje , która zafascynowała księdza. Stał się on inspiratorem i krzewicielem sztuki ludowej wśród mieszkańców Paszyna.Edward Nitka urodził się w 1919 roku w Ropicy Dolnej (parafii Gorlice ).Był wikariuszem w Szczawnicy, Borzęcinie Górnym i Starym Sączu.  Przez 24 lata proboszczował w Paszynie. Zmarł w 62 roku życia. Spoczywa na Paszyńskim cmentarzu wśród tych, których sam odprowadzał na wieczny spoczynek.
W roku 1972 Wojciech Oleksy zdobył I nagrodę na wystawie sztuki ludowej Karpat polskich.Równorzędną I nagrodę otrzymał Mieczysław Piwko, też z Paszyna.
Dzięki księdzu Edwardowi Nitce Paszyn stał się słynny w latach 70-ych nie tylko w Polsce, ale i w Europie. Rzeźbieniem i malowaniem na szkle zajmowało się w szczytowym okresie około stu mieszkańców Paszyna.
Unikalne w skali światowej jest muzeum świątków na plebani w Paszynie, eksponujące około 3 tysięcy świątków. Rzeźby Paszyńskich artystów znajdują się w muzeach etnograficznych i prywatnych kolekcjach w Niemczech, Francji, Włoszech, Anglii i USA.
Godnym następcą księdza Nitki został ksiądz Stanisław Janas, proboszcz parafii Paszyńskiej od 1981 do 2010 roku.  Podobnie jak ksiądz Edward Nitka traktował ośrodek sztuki ludowej w Paszynie jako jedną z form duszpasterstw niekonwencjonalnego. W 1982 roku uzyskał ksiądz Stanisław Janas pozwolenie na rozbudowę plebanii, której cała stara część  i część nowo dobudowanej zostały przeznaczone na ekspozycję Paszyńskiej sztuki ludowej. Budowa nowej plebanii i modernizacja starej trwała 12 lat.
W 2004 roku było w Paszynie 32 aktywnych twórców ludowych, nie licząc dzieci i młodzieży.  Do najstarszych twórców należą: Józef Szczecina ( 87 lat ) , Zdzisław Orlecki  ( 77 lat ) i Ewa Pogwizd ( 77 lat ).  Ksiądz proboszcz Stanisław Janas nie tylko dbał o powiększanie zbiorów, ale był także przewodnikiem po tej osobliwej "krainie świątków" i obrazów na szkle.
Zbiory muzealne wciąż się powiększają. Zrodziła się tradycja, ze po zakończeniu każdej wystawy w Paszyńskim kościele, twórcy ludowi przekazują swe prace dla muzeum.
Wielką zasługą księdza Stanisława Janasa było także, to że zgromadził bogatą dokumentację związaną z Paszyńskim ośrodkiem sztuki ludowej: "Kronika ekspozycji talentu Paszyńskiego".
Paszyn może także poszczycić się wybitnym artystą rzeźbiarzem Augustynem Pogwizdem, absolwentem Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych im. Antoniego Kenara w Zakopanem. Zainspirowany przez ks. Edwarda Nitkę, dostarczył mu wyrzeźbionego przez siebie scyzorykiem skrzydlatego aniołka, którego można oglądnąć wśród eksponatów w muzeum świątków. Augustyn Pogwizd odnowił i zrekonstruował wiele zabytkowych kapliczek w Paszynie. Jego rzeźby zdobią wiele kościołów i dziedzińców kościelnych.